Mimo pozorów nie wielu z nas jest świadomych jak częstą chorobą jest zapalenie zatok przynosowych. Cierpi na nią wiele osób i jest to jedna z dziesięciu chorób najczęściej diagnozowanych przez lekarzy. Często nie zauważamy jej jednak myląc z przeziębieniem, infekcją lub objawami grypy.

Zatoki są wypełnionymi powietrzem przestrzeniami wokół nosa i oczu. Łącząc się niejako z jamami nosowymi stanowią ich przedłużenie. Zatoki czołowe mieszczą się nad oczami a szczękowe, największe, znajdują się po obu stronach nosa. Jedną z ich ról jest nawilżanie i ogrzewanie powietrza w drodze do dalszych części układu oddechowego.

Przyczyny choroby

Powodem wystąpienia choroby są najczęściej wirusy. Wywołują one zwykle łagodny przebieg choroby, jednak może dojść do zakażenia bakteryjnego, w których dominującymi przyczynami są gronkowce, pałeczka grypowa i paciorkowce. Każda z takich infekcji powoduje stan zapalny i obrzęk zatok. Obrzęk śluzówki zamyka stopniowo drożne dotąd połączenia zatok z jamą nosową. Powoduje to powstanie podciśnienia w zatokach, które sprzyja przenikaniu obecnych w śluzówce wirusów i bakterii. Powstająca wydzielina jest pożywką dla bakterii a temperatura i wilgotność w zatokach sprzyjają drobnoustrojom, których rozmnażanie powoduje rozwój zapalenia, gorączki oraz uszkodzenia nabłonka śluzówki zatok.

Najczęstsze objawy

Zapalenie zatok zwykle przejawia się zatkaniem i ropnym wyciekiem z nosa lub ściekaniem wydzieliny po tylnej ścianie gardła. Towarzyszyć mogą też obrzęk powiek, drapanie w gardle, ból głowy i mięśni, ból szczęki oraz gorączka i osłabienie. Ból może wzmaga się często przy ruchach głowy lub ucisku zatoki. W zapaleniu zatok czołowych ból nasila się przy pochyleniu głowy, zapalenie zatok szczękowych może powodować ból górnej szczęki, a zapalenie zatok klinowych - szczytu głowy.

Wirusowe zapalenie zatok, w przeciwieństwie do bakteryjnego, zazwyczaj ma przebieg łagodny, może występować stan podgorączkowy a chory może odczuwać bóle mięśni, gardła czy brzucha. Po 48 godzinach zazwyczaj dochodzi do poprawy, a większość chorych zdrowieje po 7-10 dniach. W zapaleniu o podłożu bakteryjnym objawy są jednak bardziej nasilone. W przewlekłym zapaleniu zatok typowe są okresowe zaostrzenia dolegliwości - pacjenta nękają bóle głowy, wyciek ropnej lub śluzowo-ropnej wydzieliny z nosa oraz jej ściekanie po tylnej ścianie gardła, co może powodować drapanie w gardle oraz zmianę barwy głosu.

Metody leczenia

Ostre zapalenie zatok rozpoznaje się po opisanych powyżej objawach i stosuje się leczenie antybiotykami pod kontrolą lekarza przez około dwa tygodnie lub rozpoczyna się tzw. leczenie objawowe, w którym stosuje się leki obkurczające błonę śluzową a u starszych dzieci doustnie preparaty pseudoefedryny i niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. paracetamol, ibuprofen), które działają również przeciwgorączkowo. Kolejną grupą leków są leki mukolityczne, czyli rozrzedzające wydzielinę, w postaci np. kropli do nosa, aerozoli czy płukanek. Ponadto można stosować inhalacje ziołowe, saunę lub ciepłe kompresy.

W razie nieskuteczności leczenia farmakologicznego przewlekłego zapalenia zatok stosowane są metody leczenia chirurgicznego. Leczenie operacyjne ma na celu przywrócenie drożności nosa, drenażu i uzyskanie odpowiedniej wentylacji zatok (usunięcie chorych tkanek, lub plastyka przegrody nosowej). Podjęcie decyzji o leczeniu chirurgicznym zatok wymaga dokładnej diagnostyki obrazowej, którą dostarcza tomografia komputerowa.