Jak wynika z danych epidemiologicznych z 2006 roku, w Polsce
rozpoznaje się rocznie ok. 11 tys. nowych przypadków raka jelita grubego.
Jest to jedna z głównych przyczyn zgonów związanych z zachorowaniami
na nowotwory w Polsce, tak jak i w pozostałych krajach Europy.
Od 1998r. umieralność z powodu nowotworów złośliwych jelita
grubego jest drugą nowotworową przyczyną zgonów wśród
mężczyzn w naszym kraju.
       Większość, bo aż 70 proc. nowotworów jelita grubego powstaje
z tzw. polipów gruczolakowatych. Przeważnie lokalizuje się je w końcowych
odcinkach przewodu pokarmowego: esicy i odbytnicy. Mogą się również
rozwijać wieloogniskowo i są to wtedy tzw. raki synchroniczne – te stwierdza
się u ok. 10 proc. chorych.
       Ryzyko zachorowania na raka jelita grubego zdecydowanie rośnie po
50. roku życia.
       Nadzieję można upatrywać w łatwości wykrycia zmian
przednowotworowych lub nowotworów we wczesnym stadium
zaawansowania. Pozwala na to badanie jakim jest kolonoskopia.
       - Kolonoskopia jest badaniem endoskopowym, dającym możliwość
dokładnego obejrzenia całego jelita grubego, pobrania materiału
diagnostycznego, wykonania polipektomia (usunięcia polipów) oraz usunięcia
większych zmian dzięki zastosowaniu tzw. elektroresekcji – tłumaczy
dr Piotr Szabłowski, Kierownik Centrum Endoskopii z Prywatnej Lecznicy
Certus z Poznania.
       - Badania kolonoskopowe są zdecydowanie najbardziej czułymi
badaniami – jak wskazują statystyki, pozwalają one na wykrycie ok. 95 proc.
przypadków nowotworów. Ocenę zmian pozostawia się endoskopiście
wykonującemu zabieg kolonoskopii. Często jednak istnieje potrzeba
wspomagania się diagnostyką histologiczną, bowiem nie wszystkie schorzenia
są specyficzne w swoim obrazie.
       Jak zauważa dr Szabłowski, pośrednie dowody wskazują, że kolonoskopia
z polipektomia, wykonywana raz na 10 lat, jest prawdopodobnie najbardziej
skuteczną metodą zwalczania raka jelita grubego. Według danych
szacunkowych, powoduje ona zmniejszenie ryzyka zachorowania
o 76–90 proc. i zmniejszenie śmiertelności o 69 proc.
       Wskazania do kolonoskopii można podzielić na diagnostyczne
i terapeutyczne. Do pierwszej grupy należą m.in.: poszukiwanie zmian
nowotworowych, krwawienie z dolnego odcinka przewodu pokarmowego,
pooperacyjna ocena jelita grubego, zmiany widoczne na specjalnych
zdjęciach RTG (tzw. kolograficznych) oraz kontrola i nadzór endoskopowy
pacjentów obciążonych większym ryzykiem rozwoju zmian nowotworowych
(np. rodzinne występowanie polipów i nowotworów jelita grubego). Wskazania
terapeutyczne to z kolei m.in.: polipektomia, zatrzymanie krwawień różnymi
metodami (iniekcji adrenaliny, sondy bipolarnej, koagulacji argonowej,
laserową i klipsowania), usuwanie ciał obcych, rozszerzanie zwężeń.
       Przed badaniem konieczne jest maksymalnie dobre wyczyszczenie jelita
grubego. Im skuteczniejsze jest przygotowanie do zabiegu tym lepsza ocena
ścian jelita i mniejsze ryzyko przeoczenia zmian patologicznych. Zazwyczaj
pacjent na 1 dzień przed wykonaniem kolonoskopii wykonuje czyszczenie
jelita grubego z resztek pijąc 4 litry wody ze środkiem przeczyszczającym
zaleconym przez lekarza. Przez cały dzień przed badaniem nie spożywa się
posiłków stałych. Wskazana jest dieta płynna, a więc picie dowolnej ilości:
kawy, herbaty, wody, soków bez miąższu owocowego oraz zup bez warzyw
i dodatków. Około tygodnia przed badaniem nie należy spożywać owoców
pestkowych, zwłaszcza z drobnymi pestkami.
       - Większość ośrodków na całym świecie, w tym także Prywatna Lecznica
Certus, korzysta z postępu anestezjologii i wykonuje kolonoskopię w
znieczuleniu ogólnym, czyli tzw. narkozie – podkreśla dr Szabłowski.
Zwiększa to zdecydowanie komfort badania.
       Po znieczuleniu pacjenta przez zespół anestezjologiczny, najpierw
wykonuje się badanie palcem per rectum. Następnie zakłada się endoskop
przez otwór odbytniczy i wpuszcza się powietrze w celu wstępnej oceny
odbytnicy. Potem nieznacznie cofa się aparat, aby ocenę śluzówki rozpocząć
od kanału odbytu. Manewrami endoskopowymi lekarz penetruje coraz wyższe
odcinki jelita grubego, a więc odbytnicę, esicę, zstępnicę, poprzecznicę
i wstępnicę, aż do kątnicy. Następnie przy wycofywaniu kolonoskopu
dokonywana jest ostateczna weryfikacja zmian jelita grubego. Po badaniu
lekarz anestezjolog wybudza pacjenta i pełni nadzór powybudzeniowy.
       Badanie kolonoskopowe w kierunku nowotworu jelita grubego powinno
być wykonywane u osób z przeciętnym ryzykiem w wieku 50 lat i starszych
co 10 lat. U osób z grupy podwyższonego ryzyka z rodzinnym wywiadem
w kierunku raka jelita grubego powinno się rozpocząć badania w wieku 40 lat
lub 10 lat wcześniej niż najwcześniejsze rozpoznanie nowotworu w danej
rodzinie i powtarzać badanie co 5 lat.

mgr Maciej Majewski
Specjalista Zdrowia Publicznego