Na czym polega proces starzenia?

 Poszukiwanie genu długowieczności rozpoczęto od próby odpowiedzi na pytanie na czym właściwie polega proces starzenia się organizmu. Odpowiada za to skracanie się telomerów – końcowych fragmentów DNA. To właśnie za odkrycie telomerów Komitet Noblowski przyznał tegoroczną nagrodę w dziedzinie medycyny i fizjologii. Telomer skraca się wraz z każdym kolejnym podziałem komórki, chroniąc organizm przed powstaniem nowotworów, ale jednocześnie powodując starzenie się i stopniowe niszczenie DNA komórki. Odkryto jednak enzym, który naprawia uszkodzone końcówki DNA – telomerazę. Być może u najbardziej długowiecznych ludzi to właśnie ten enzym jest wyjątkowo efektywny i skutecznie chroni przed skutkami upływającego czasu. Wiadomo także, że dla organizmu zgubne jest nie tylko skracanie telomerów, ale wszelkie uszkodzenia DNA. Powodują one, że zdrowe komórki zaczynają się starzeć. A to sprawia, że wydzielają substancje zwane cytokinami, powodujące w organizmie przewlekły stan zapalny. Właśnie to stanowi przyczynę chorób w starszym wieku – cukrzycy typu 2, nowotworów, miażdżycy czy choroby Alzheimera. Powstaje błędne koło – przewlekły stan zapalny powoduje starzenie się kolejnych komórek a te wydzielają czynniki prozapalne, które jeszcze bardziej nasilają choroby.

Skąd się biorą wolne rodniki?

Nie sposób zapobiec uszkodzeniom DNA, ponieważ ich przyczyną jest obecność tlenu, który w procesie oddychania wydziela tzw. wolne rodniki. Każda z komórek naszego organizmu potrzebuje tlenu. Podczas oddychania komórkowego uwolnione zostają reaktywne pochodne tlenu, nazywane wolnymi rodnikami tlenowymi lub inaczej oksydantami. Oksydanty to atomy o charakterystycznej budowie. Każdy atom składa się z jądra oraz krążących wokół niego par elektronów. Wolny rodnik to atom z tylko jednym wolnym elektronem (stąd nazwa wolny rodnik), który dąży do tego aby oddać elektron lub pobrać brakujący z sąsiedniej komórki. Gdy mu się to uda stabilizuje się, uszkadzając jednocześnie sąsiadujące tkanki. Wolne rodniki są bardzo aktywne. Poruszają się po całym organizmie uszkadzając komórki, białka, geny. Wolny rodnik, podkradając elektron innym cząsteczkom, wytwarza kolejne wolne rodniki – taka reakcja łańcuchowa może trwać bez końca.
 Produkcja wolnych rodników jest naturalnym skutkiem starzenia się organizmu. Ale powstają one także w sytuacjach niefizjologicznych. Generatorem tych cząstek jest dym tytoniowy, spaliny samochodowe, promieniowanie ultrafioletowe. Dostarcza ich także wysoko przetworzona żywność, produkty zawierające barwniki i konserwanty. Oksydanty powstają również wskutek chorób i stresu.

Jaka jest ich rola w organizmie?

Wolne rodniki pełnią wiele pożytecznych funkcji. Uczestniczą w syntezie niektórych hormonów i enzymów oraz utleniają substancje toksyczne pomagając w pozbyciu się ich z organizmu. Osłabiają obce komórki ułatwiając tym samym pracę komórkom żernym układu odpornościowego, które ostatecznie rozprawiają się z intruzami. Bez udziału wolnych rodników nie mogłyby zachodzić procesy zapalne, istotne w zwalczaniu choroby.
Po odegraniu swojej roli, wolne rodniki powinny zostać zneutralizowane przez substancje zwane przeciwutleniaczami czy antyoksydantami. Nasz organizm potrafi sam wytwarzać przeciwutleniacze, do których należą melatonina, koenzym Q10, estrogen czy glutation. Jeżeli antyoksydantów jest za mało w stosunku do wolnych rodników dochodzi do tzw. stresu oksydacyjnego a to prowadzi do przedwczesnego starzenia się organizmu. Oksydanty  przyczyniają się do rozwoju wielu schorzeń degeneracyjnych: miażdżycy, chorób układu krążenia, cukrzycy, chorób stawów, choroby Parkinsona i Alzheimera, nowotworów.

Jak pomóc organizmowi w zwalczaniu oksydantów?

Możemy pomóc organizmowi w zwalczaniu wolnych rodników dostarczając mu przeciwutleniaczy egzogennych w jedzeniu. Większe zapotrzebowanie na nie mają osoby bardziej narażone na działanie wolnych rodników a więc palacze, mieszkańcy dużych miast, osoby pracujące w  szkodliwych warunkach, narażone na stres. Również rekonwalescenci, kobiety w ciąży i seniorzy. Lekarze zalecają dietę śródziemnomorską, ponieważ obfituje w produkty będące bogatym źródłem antyoksydantów: warzywa, owoce, pełnoziarniste pieczywo, tłuszcze roślinne, tłuste ryby morskie. Zawarta w świeżych owocach i warzywach witamina C jest numerem jeden wśród przeciwutleniaczy. Witamina E, występująca w olejach roślinnych, razowym pieczywie, rybach czy orzechach, chroni błony komórkowe przed wolnymi rodnikami. Beta-karoten, którego bogatym źródłem są czerwone, żółte i pomarańczowe owoce i warzywa, blokuje powstawanie wolnych rodników w organizmie oraz unieszkodliwia te, które zostaną wchłonięte z otoczenia. Likopen – barwnik występujący m.in. w pomidorach, jest jednym z najsilniejszych przeciwutleniaczy. Właściwości antyoksydacyjne mają herbata, czerwone wino i kakao. Zawdzięczają je flawonoidom, które współdziałają z witaminą C, E i beta-karotenem.


^{Artykuły zamieszczone na portalu Medyczny Poznań nie mogą zastąpić wizyty u specjalisty. Tylko porada lekarza udzielona po uprzednim wywiadzie lekarskim i przeprowadzonym badaniu może być podstawą bezpiecznego i skutecznego leczenia.}