Najprościej mówiąc cukrzyca jest grupą chorób metabolicznych, które charakteryzują się podwyższonym poziomem cukru we krwi, tzw. hiperglikemią. Jest on spowodowany defektem produkcji lub działania insuliny wydzielanej przez komórki beta trzustki. Przewlekła hiperglikemia jest bardzo niebezpieczna i może prowadzić do niewydolności lub nawet uszkodzenia wielu narządów, takich jak oczy, nerki, nerwy czy naczynia krwionośne, dlatego nie wolno jej lekceważyć.
Spowodowana defektem produkcji insuliny cukrzyca typu 1 zwana dawniej cukrzycą insulinozależną (insulin-dependent diabetes mellitus - IDDM) lub „młodzieńczą"(„juvenile") pojawia się najczęściej u osób młodych. Szczyt zachorowań przypada na dzieciństwo i okres młodzieńczy i dotyczy 0,25% osób do 20 roku życia w USA oraz 0,19% populacji w Europie, jednak choroba rozwinąć się może także u osób w wieku do lat 40, a nawet w 8 lub 9 dekadzie życia. Chorzy z cukrzycą typu 1 stanowią 5 -15% wszystkich przypadków cukrzycy, a ich liczbę w skali światowej szacuje się na 4,9 milionów ludzi (0,09% ludności świata). Zwana jest ona także cukrzycą autoimmunologiczną ze względu na występującą w jej przebiegu destrukcję komórek trzustki w wyniku reakcji autoagresji, prowadzącą do znacznego zmniejszenia lub braku wydzielania insuliny. Jest to postać choroby charakteryzująca się skłonnością do występowania kwasicy ketonowej, która zwłaszcza u dzieci i młodzieży jest pierwszym objawem choroby. Rozpoznanie w skrajnych przypadkach, związane jest z wystąpieniem śpiączki ketonowej, zwanej cukrzycową, stanowiącej poważne zagrożenie życia. Zazwyczaj stan zdrowia chorego w momencie diagnozy jest ciężki, początek choroby jest nagły, z silnym nasileniem objawów. W odróżnieniu od typu 2 często występuje znaczna utrata masy ciała.
Wynikająca z zaburzeń działania insuliny cukrzyca typu 2 dawniej określana „cukrzycą dorosłych" („maturity onset") lub NIDDM (non-insulin-dependent diabetes mellitus), pojawia się najczęściej u osób powyżej 40 r.ż., jednak coraz powszechniejsze jest rozpoznanie teg
o typu cukrzycy u otyłych dzieci i nastolatków. Stanowi 85-95% wszystkich przypadków cukrzycy w krajach rozwiniętych, a w krajach rozwijających się ten odsetek może być jeszcze wyższy. Cukrzyca typu 2 związana jest z genetyczną predyspozycją i w znacznie większym stopniu niż cukrzyca typu 1 może być dziedziczona. Charakteryzuje się zaburzeniem działania
i wydzielania insuliny, przy czym każda z tych nieprawidłowości może dominować. W typie
2 nie dochodzi do uszkodzenia komórek trzustki, odpowiedzialnych za wydzielanie insuliny w wyniku zaburzonej reakcji immunologicznej; występuje natomiast insulinooporność tkanek, stąd można wnioskować, że niedobór insuliny jest przynajmniej początkowo względny, a nie bezwzględny jak w przypadku cukrzycy typu 1. Dlatego te wcześniejsze klasyfikacje uznawały typ 2 za cukrzycę insulinoniezależna, jednak nie jest to pełna niezależność, gdyż pomimo braku skłonności do kwasicy ketonowej, pozostawienie chorego bez insuliny przy współistnieniu dodatkowych silnych stresów takich jak: ostra infekcja, uraz mechaniczny czy operacja może doprowadzić do śpiączki ketonowej. Wydzielanie insuliny pozostaje na normalnym poziomie lub jest nawet znacznie zwiększone, jednak obwodowa insulinooporność nie pozwala na prawidłowe zadziałanie hormonu w komórce docelowej, czego efektem jest hiperglikemia, która nie może być zniwelowana wydzielaniem insuliny znacznie przekraczającym zapotrzebowanie organizmu (tzw. hiperinsulinemia). W miarę postępu choroby zdolność komórek do wydzielania insuliny stopniowo maleje, co warunkuje konieczność zastosowania u chorego insuliny ezgogennej w postaci zastrzyków.. W 90% procent przypadków cukrzycy typu 2, insulinooporności towarzyszy nadwaga lub otyłość, która nasila znacznie oporność tkanek na insulinę.
